Een nobel streven

'It takes a village to raise a child' is een spreekwoord van de Ibo stam uit Nigeria, het land waar ik de eerste zeven jaar van mijn leven heb gewoond en met een spreekwoord dat door Hillary Clinton is overgenomen als titel voor haar boek. In Afrika behoren leerkrachten tot de notabelen van het dorp, net als hier tot het midden van de jaren zeventig. Daarna werden leerkrachten hier meer tot de gelijken van de kinderen gerekend. In mijn middelbare schooltijd mochten we de leraren plotseling bij hun voornaam noemen, iets wat ik altijd geweigerd heb omdat ik van 'Kees' als straf toch het schoolplein moest vegen en dus bleef het voor mij meneer De Vries. Ik vond die formele afstand wel zo prettig en recht doen aan de nog immer geldende machtsverhouding. Ik had en heb een hekel aan die schijnvertoning van gelijkheid. "We hebben afgesproken dat...", klinkt mij nog levendig in de oren. Ik had helemaal niets afgesproken, het was gewoon een regel, opgelegd door de leerkracht, waarvoor hij met deze retorische vraag mijn instemming verwachtte. Ik hield dan altijd mijn kaken stijf op elkaar en liet de man in zijn sop gaarkoken, iets wat hem overigens vaak tot waanzin dreef, omdat hij geen grip op mij had. Als hij gewoon gezegd had wat hij van mij wilde, dan was hij integer geweest en had ik het geaccepteerd. Nu vond ik hem een waardeloze vent, waarmee ik absoluut geen zoete broodjes wenste te bakken.
Tegenwoordig sta ik zelf in de schoenen van de leerkracht en sta ik vermoedelijk als autoritair bekend. Ik voel me verantwoordelijk om mijn leerlingen met de nodige bagage het leven in te sturen. Rekenen en Taal horen bij de leerstof, maar ook een deel van de opvoeding behoort tot mijn takenpakket, simpelweg omdat ik heel wat van de wakkere uren van mijn leerlingen de enige volwassene in hun leven ben. Bepaald hufterig gedrag accepteer ik domweg niet. Ik heb niet altijd boodschap aan de persoonlijke gebruiksaanwijzing van de prinsjes en prinsesjes in mijn klas. We zijn tot elkaar veroordeeld en kunnen er maar beter het beste van maken. Ik weet, dit klinkt niet erg aardig maar ik doe er wel mijn best voor. Tot mijn stomme verbazing accepteren de kinderen deze houding van mij en lijken ze er niet onder te lijden. Ik zal het u sterker vertellen, vaak krijg ik confessies waar de ouders niet altijd weet van hebben. Zo kwam er laatst een jongetje uit mijn klas in tranen naar mij toe en vertelde me dat hij thuis ongelukkig was. Hij had vaak ruzie met zijn moeder. Zij schold hem 's morgens zijn bed uit met termen die ik nooit zou accepteren. Toen ik hoorde welke termen zij haar zoon toewierp kon ik niet anders dan beamen. Het kind was duidelijk in verwarring. Waarom mocht hij van mij niet de termen gebruiken die zijn moeder, de centrale figuur in zijn jonge leven, wel dagelijks gebruikte? Ik heb er geen twijfel over laten bestaan dat ik die terminologie in het algemeen afkeurde en het er bovendien niet mee eens was. Hij was geen kut- of kankerkind, hij was gewoon 'Jantje', een goede jongen die deze woorden niet verdiende. De tranen rolden over zijn wangen en ik had diep medelijden met het ventje. Mijn aanbod om met zijn moeder te gaan praten wees hij van de hand, 'want dan zou ze er achter komen dat hij het tegen mij verteld had en dan zou er iets voor hem zwaaien'. Ik heb hem beloofd dat ik het twee weken aan zou zien in de hoop dat zijn vader hem zou kunnen helpen. Zijn klasgenoten waren inmiddels nieuwsgierig geworden en zwierven als paparazzi om hem heen, nieuwsgierig naar wat er zo speciaal aan hem was dat de juf een onderonsje met hem aanknoopte. Ik heb de klas ferm toegesproken en heb gezegd dat Jantje problemen had en dat hij daar zelf wel iets over zou zeggen als hij dat wilde. "We laten Jan met rust, we kunnen alleen tegen hem zeggen dat als we iets voor hem kunnen betekenen dat hij een beroep op ons mag doen, punt!" Eenstemmig en lichtelijk beschaamd gehum klonk er uit de klas en toen zijn we gaan rekenen. De dag erop wilde Jan zelf graag aan de klas vertellen wat hem dwars zat. De reacties waren hartverwarmend. Kinderen keken mij vol afschuw aan in gespannen afwachting wat mijn reactie zou zijn. Ik heb mij zoveel mogelijk op de vlakte gehouden, bang dat de moeder van Jan het zwarte schaap zou worden, iets waar Jan niet mee gediend is. Ik weet, mijn gezicht spreekt boekdelen en de kinderen kunnen mij vaak beter lezen dan ik denk. In het daarop volgende weekend is het gesprek tussen vader en moeder tot een handgemeen tussen vader en stiefvader uitgelopen.Gelukkig zijn er daarna toch goede afspraken gemaakt volgens Jantje. Inmiddels heb ik tijdens een rapportgesprek mijn zorg over Jantje naar moeder uitgesproken en heb ik haar laten weten dat ik bereid ben te bemiddelen om de situatie voor Jantje te verbeteren. Ik begreep dat de situatie voor moeder zo ook niet prettig is. Ik weet niet of moeder in staat is om de situatie ten goede te keren, maar ik ben in ieder geval blij dat Jantje zoveel vertrouwen in mij heeft dat hij mij deelgenoot wilde maken van zijn problemen. Jantje speelt nu vaker met vriendjes uit de klas en weet zich gesteund door een grote kring met mensen uit zijn directe omgeving. It takes a village to raise a child en juffen horen geen vriendinnetjes te zijn. Het oude gezegde 'noblesse oblige' zou in ere hersteld moeten worden en is op nog veel meer posities in de samenleving van toepassing, maar daar kom ik vast in een ander verhaal nog wel eens op terug.